Mystiek klassiek

“The theme is a counterpoint on some well-known melody which is never heard” – Edward Elgar

Illuminati: verborgen boodschappen en complottheorieën. Het idee dat via symboliek een diepere lading te vinden is in muziek bestaat al heel lang. Zo zijn er altijd hardnekkige geruchten geweest dat Paul McCartney al in 1966 is overleden – en dat zijn dood vervolgens via hints in nummers en op albumhoezen te ontcijferen zijn. Maar ook populaire zangeressen als Beyoncé, Madonna en Rihanna worden in een adem genoemd rondom deze complotten. Tenminste, als we de wilde theorieën die op het web circuleren moeten geloven.

Hoe dan ook, het zoeken naar onderliggende verbanden, duistere boodschappen en geheime genootschappen is van alle tijden. Dat betekent dat ook de klassieke muziek er aan moet geloven. Daarom pluizen wij klassieke mysteries voor je uit…

Bach, koning van getallen

Als er iemand met getallen speelt, dan is het Johann Sebastian Bach. Het begint al bij zijn naam. Als je elke letter uit het alfabet koppelt aan een getal (A=1, B=2, C=3 en Z=26), staat BACH voor het getal 14. De componist speelt met dit getal in onder andere de Matthäus Passion, waarin hij 14 koralen verwerkte. Wanneer er in de tekst gesproken wordt van het Lam Gods, verwerkt Bach het getal 9 in het notenbeeld. Waarom 9? Dat is het getal van de volmaakte onschuld… Maar ook visueel vinden we talloze verwijzingen terug. Als er tranen vloeien of zweetdruppels vallen, vallen ook de noten in het staccato. Visuele kruisen tussen de noten verbeelden de kruisiging van Jezus. Sinds de jaren 50 wordt er door Bach-kenners druk gezocht naar verdere verborgen clues. Zo zou Bach zelf zijn geboorte- én sterfdatum verwerkt hebben in zijn muziek.

Elgar’s engima…

Bach is niet de enige componist die – al dan niet bewust – componeerde in raadsels. Ook de Engelse componist Edward Elgar bouwde zijn muziek op met geheime codes en cijfers. Met zijn Enigma Variations schreef hij een muzikale puzzel die tot de dag van vandaag nog steeds niet is opgelost. Wat we weten is dat de veertien variaties in het stuk naar veertien portretten uit zijn vriendenkring verwijzen. Maar er is meer. Hoewel het stuk ‘Variations on an Original Theme for orchestra, Op. 36’ heet, vinden we het woord ‘enigma’ terug, geschreven in potlood bij zijn handtekening. Wat het nog ingewikkelder maakt, is dat verder nergens staat aangegeven wat dit enigma (raadsel) precies inhoudt.

Wel zijn er tussen de regels door enkele aanwijzingen te ontdekken. Uit opmerkingen van Elgar lijkt het alsof het échte thema van zijn compositie niet in het stuk voorkomt en dus nooit is gespeeld. Er moet dus een verborgen melodie in het werk zitten dat te combineren valt met het zichtbare thema. Wie deze melodie vindt en het tegelijkertijd speelt, lost waarschijnlijk ook het raadsel op. Sindsdien hebben vele musici, cryptologen en muziekliefhebbers geprobeerd de code te kraken. Vele melodieën zijn geopperd, van Rule Brittania tot Mozart’s Praag Symfonie, maar geen van allen wezen naar een bevredigende oplossing.

Vind de code zelf

Overtuigd dat het jou wel gaat lukken om de code te kraken? Wie zich wil wagen aan het oplossen van het enigma, kan voortborduren op de bevindingen van een reeks aan voorgangers. Let daarbij vooral op getallen die kunnen matchen met namen of gebeurtenissen uit het leven van Elgar. Bijvoorbeeld: In welk jaartal is de vrouw van Elgar geboren én komt dit misschien overeen met het aantal noten in de ontbrekende melodielijn? Of wat gebeurt er als we de volledige naam van Elgar, inclusief zijn tweede naam William, ontleden volgens de hierboven beschreven substitutieversleuteling van Bach? Welke methode je ook gebruikt, uiteindelijk gaat het om het ontdekken van verborgen patronen. En die kunnen (helaas) overal verstopt zijn…

Zoekt en gij zult vinden

Vinden we niet altijd wat we willen zien? Wie namelijk lang genoeg kijkt, ontdekt vanzelf de ene na de andere aanwijzing. En hoe meer je zoekt, des te nauwer de tunnelvisie. De hardnekkige speurders onder ons hebben hier alleen geen boodschap aan.