Interview: Dirk Brossé

Van 13 tot 24 oktober vindt het Film Fest Gent plaats. Sinds 2001 worden daar jaarlijks ook de World Soundtrack Awards uitgereikt, de belangrijkste internationale filmmuziekprijzen. De 20-jarige jubileumseditie vindt deze keer plaats in de vorm van een livestream, maar dat doet het feest geen afbreuk.

Muziekdirecteur Dirk Brossé verheugt zich erop om samen met het Brussels Philharmonic op het podium te schitteren. Hij zal live filmmuziek dirigeren, waarbij gelijktijdig op groot scherm een projectie van filmfragmenten te zien zal zijn. We spraken hem over het componeren en dirigeren van filmmuziek en zijn relatie met de eregast van dit jaar: filmcomponist en dirigent Alexandre Desplat.

Waar let je op bij het componeren van filmmuziek en wat is het verschil met andere muziek?

Het ene is absolute kunst en het andere is toegepaste kunst. Als filmcomponist stel je je talenten in dienst van een ander medium. Een film is een Gesamtkunstwerk waarbij de muziek een onderdeel is van het totaal. Er zijn daarbij twee verschillende systemen te onderscheiden in mijn werkwijze.

Bij de Amerikaanse approach, de zogenaamde temp(orarily) track-methode, plaats je bestaande muziek op de film om te kijken of deze wel of niet past. Via trial and error kom je er dan achter wat het beste bij de beelden past. Pas daarna wordt er gevraagd wie er een origineel stuk bij kan componeren. Maar dat is natuurlijk een valstrik, want heel vaak wordt er aan de componist gevraagd om een copy-paste te maken van wat er al gehoord is.

Bij de tweede, meer Europese werkwijze, ontstaat een gesprek tussen de producent en de regisseur enerzijds en de componist anderzijds. Hierbij begint de componist met schetsen en ontstaat de muziek via een constante dialoog tussen alle partners.

Dan is er bij mijn weten nog één persoon die zich niets aantrekt van beide systemen en dat is Ennio Morricone. Die heeft, op een aantal uitzonderingen na, altijd muziek gecomponeerd op basis van het verhalende scenario nog voor de film klaar was. Toen was het aan de regisseur om de beelden aan de muziek aan te passen.

En waar let je op bij het dirigeren van filmmuziek? Is er een verschil met het dirigeren van andere stijlen?

Naar technische uitvoerbaarheid toe? Nee. Qua muzikale inhoud? Ja. Niet alle filmmuziek is geschikt op een concertpodium, omdat het vaak muzikale leegtes bevat om een bepaalde sfeer of een gevoel op te roepen. Dit werkt perfect in combinatie met beeld, maar wanneer je het beeld wegneemt, voelt het alsof je naar een muzikale leegte luistert.

Sinds enkele decennia zijn de filmmuziekconcerten echter als paddenstoelen uit de grond gerezen en zijn filmmuziekcomponisten zich nu veel bewuster van het afterlife van zo’n compositie. Ik merk dat de manier waarop componisten omgaan met de textuur van hun composities door de jaren heen verandert. Dat wil zeggen dat ze nadien vaak nog een soort ‘suite’ maken waarin ze bepaalde thema’s in een nieuwe vorm gieten. Soms wordt de muziek daarbij aangedikt voor het concertpodium. Op deze manier creëren ze dat afterlife.

Welke uitdagingen zijn er wanneer je filmmuziek live dirigeert bij de beelden van de film?

Het is vooral de timing. Geen enkele concertuitvoering is hetzelfde en het ene concert is het andere niet. Je hebt een bepaalde artistieke vrijheid in een context waarin je kunt fluctueren en laveren. Terwijl je bij filmmuziek in een ritmische muzikale gevangenis zit. Wanneer er bij Star Wars bijvoorbeeld na drie minuten een ontploffing van een planeet moet samenvallen met een grote knal in het orkest: als dat één seconde te vroeg of te laat is, dan heeft iedereen zoiets van… Maar het dirigeren van live muziek bij film is mijn specialiteit geworden.

Er zijn twee systemen. Bij het click track systeem hoort iedereen op zijn koptelefoon een metronoom en alle muzikanten moeten die klik volgen omdat die overeenkomt met de tempo(wisselingen) van de filmpartituur. Het gevaar hiervan is dat de muziek niet ademt, dat de muziek dood is. Bij het tweede systeem komen er geen kliks bij kijken, maar weet de dirigent op voorhand waar hij op een bepaald moment moet uitkomen. Hij kent de film en de muziek. Dat is een beetje mijn specialiteit geworden. Er zijn een paar ijkpunten die absoluut samen moeten vallen, maar daar tussenin neem ik artistieke vrijheid en laat ik het orkest ademen. Maar dat betekent ook dat als je in het begin toegeeft aan het tempo, je later moet inhalen. Dat is best spannend, dus kan alleen met geoliede orkesten.

Alexandre Desplat is dit jaar de eregast. Wat kenmerkt zijn muziekstijl en hoe is jullie samenwerking?

Ik heb een persoonlijke band met hem die gekenmerkt is door wederzijdse bewondering en respect voor wat we doen. Daarnaast heb ik ook een professionele relatie met hem. Hij is al verschillende keren op het WSA geweest, waar hij gelauwerd werd.

Op dit moment neem ik muziek van hem op voor een cd en heb ik avondvullende concerten gedirigeerd rondom zijn muziek. Het is een componist en muzikant pur sang, die vanuit de Franse traditie komt, maar gespecialiseerd is in het bedenken van akoestisch gegenereerde muziek. Hij beheerst het symfonische apparaat als geen ander en dat maakt hem uniek. Als je me zou vragen wat zijn grootste kwaliteit is, zou ik zeggen dat het de feeling is om aan te voelen welke soort muziek hij moet bedenken bij welke soort film. Het is iemand die, naast dat hij een grote muziekcultuur, een grote filmcultuur heeft. Ik ken veel componisten die voor film willen componeren, maar de filmtaal niet snappen. Die taal heeft een aantal wetmatigheden, die in de loop der jaren zijn ontstaan en blijft evolueren. Vroeger schilderde men in de muziek nogal vaak wat men ook op het doek zag, waardoor de creativiteit van de kijker op nul werd gezet. Maar filmmuziek heeft ook veel te maken met de psychologie. Hoe gaan we de perceptie van de kijker bekleden of beïnvloeden? Of laten we deze gewoon open? Soms moeten we de kijker zelf laten invullen wat er gaat gebeuren.

Het World Soundtrack Awards Gala & Concert wordt een feestelijke avond die de uitreiking van de prijzen afwisselt met live filmmuziek. Wil je erbij zijn? Registreren kan via deze link!