Droom zacht!

Hoewel we ze ons niet altijd herinneren, dromen we gemiddeld meerdere keren per nacht. Dromen “openen een weg naar andere dimensies, andere tijden, andere delen van onszelf, en naar diepere inzichten die buiten het bereik van ons wakkere bewustzijn liggen.” Het zijn de woorden van schrijfster Arianna Huffington, die een lans breekt voor de droom. We hebben ze nodig in een wereld waar we ons de hele dag door haasten. Duik in de fantasiewereld van verschillende klassieke componisten.

Dromenvanger Debussy

Claude Debussy had het in de vingers. De Franse componist (1862-1918) was vernieuwend en had de gave zich in een ‘andere wereld’ te kunnen begeven tijdens het componeren. Hij nam zijn luisteraars mee in zijn droomwereld. Zo staat de tijd even stil in zijn Prélude à l’après-midi d’un faune. De luisteraar dobbert op het spel van de fluit, gevolgd door de warme klanken van houtblazers. Het volledige orkest wordt nauwelijks ingezet en luidruchtige blaas- en slaginstrumenten blijven uit om je zo langzaam in slaap te sussen. Zwoel en loom, alsof je op een warme zomermiddag in het gras in het park ligt. Eenmaal ontwaakt blijft de impact van Debussy’s muziek hangen. Zijn werk was verfrissend en doorbrak alle tradities van de toen gangbare muziek. Het spel verloopt minder volgens vaste structuren en lijkt soms zelfs geïmproviseerd. Het gedicht waarop de Prélude gebaseerd is wordt minder nauwgezet gevolgd, maar krijgt een eigen interpretatie. Door te breken met concepten van klassiek opende Debussy de deuren voor moderne muziek.

Naast zijn Prélude schreef Debussy met Rêverie en Claire de Lune ook een ode aan de dagdroom en de maan.

Dromen over de liefde

De meeste dromen zijn bedrog… Als iemand zich in deze boodschap kon vinden, was het Gabriel Fauré wel. Zijn Après un rêve beschrijft een gevoel dat wel allemaal wel kennen: ’s ochtends wakker worden en beseffen dat alles – helaas- maar een droom was. Zo vergaat het ook de hoofdpersoon in Faurés muziek. Als ze wakker wordt, gescheiden van haar geliefde, verlangt ze terug naar de verloofde in haar droom.

Ik roep je, O nacht, geef me je leugens,
Kom terug, kom stralend terug,
Kom terug oh mysterieuze nacht!

Felix Mendelssohn haakt ook in op dit thema met zijn Midsummer Night’s Dream, gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van Shakespeare. Het magische verhaal speelt zich ergens tussen de twee werelden van droom en werkelijkheid af. De hoornsolo in Nocturne is vooral erg zomers en voert je als luisteraar moeiteloos met de twee geliefden mee de zwoele midzomernacht in.

Ook Liebestraum van Franz Liszt en Der Traumgörge van Alexander von Zemlinsky mogen in dit rijtje natuurlijk niet ontbreken.

De leugens van de nacht

De muziek van Fauré is bijna net zo weemoedig als de tekst. Toch heeft hij gelijk: soms voelt het inderdaad alsof ons onderbewustzijn ’s nachts een spelletje met ons speelt. Andersom kunnen dromen ons ook helpen om gebeurtenissen te verwerken of aanzetten tot creativiteit. De gebieden in hersenen met zelfreflectie en een oordelende functie staan tijdens het dromen namelijk uit. Dat verklaart (deels) waarom je het totaal logisch vindt dat je kan vliegen in je slaap… Dit gebrek aan reflectie zorgt er echter ook voor dat je creatiever na kunt denken en out of the box verbanden legt.

Eric Whitacre ging met dit idee aan de slag bij het schrijven van Leonardo Dreams of His Flying Machine. Wat ging er om in het hoofd van Leonardo da Vinci toen hij dit revolutionaire idee bedacht? Het stuk probeert na te bootsen hoe de dromen van deze wereldberoemde uitvinder eruit moeten hebben gezien.

Een pact met de duivel

Tot slot eindigen we met Giuseppe Tartini. Het verhaal gaat dat de Italiaanse componist in zijn droom bezoek kreeg van de duivel om een pact te sluiten. In ruil voor zijn ziel overhandigde Tartini zijn viool aan de duivel. Wat volgde was een van de mooiste stukken klassieke muziek die Tartini ooit gehoord had. Toen hij wakker werd was het opschrijven van de muziek vervolgens het eerste wat hij deed. Zo werd Devil’s Trill Sonata geboren. Een klassieke variant van Inception wellicht, dat door Hans Zimmer al zo indrukwekkend werd omgezet in een fijn staaltje klassiek muziekgeschiedenis.

Of we dromen nu gebruiken ter inspiratie, om onze ervaringen te verwerken of te mijmeren over verloren liefdes, ze hebben iets mystieks. De klassieke componisten proberen dit al eeuwen lang te vangen in hun muziek, van Debussy tot Tartini, ieder op hun eigen manier. Arianna Huffington lijkt hoe dan ook gelijk te krijgen: dromen openen een weg naar een nieuwe dimensie.