De ge-vier-de seizoenen: een reconstructie van Vivaldi’s meesterwerk

Misschien is het wel de bekendste muzikale cyclus ter wereld: de Vier Seizoenen van Antonio Vivaldi. De vier vioolconcerto’s zijn uitgegroeid tot een meeslepend en prachtig eerbetoon aan de wisseling van de seizoenen. Deze revolutionaire compositie was zijn tijd ver vooruit. Waarom? We maakten een reconstructie van Vivaldi’s meesterwerk.

De Rode Priester

Een priester die zijn ambt vaarwel zegt omdat hij zich volledig wil richten op zijn composities, wat een verhaal. De rossige Vivaldi kreeg op jonge leeftijd de bijnaam Il Prete Rosso. In het achttiende-eeuwse Venetië was één op de vijf inwoners een geestelijke en ook de jonge Antonio leek dus in de wieg gelegd om dit ambt te bekleden. Maar al snel legde hij zijn priesterwerk neer om zich volledig te focussen op die andere roeping: de klassieke muziek. Vivaldi ging als violist, docent en dirigent aan de slag in het Ospedale della Pietà, een weeshuis voor meisjes. Hier schreef hij veel zijn grootste composities, die uitgevoerd door het ‘wezenkoor’ bekendheid kregen. Het Ospedale della Pietà in Venetië werd al snel een grote culturele attractie.

Mag ik van jou… de lente?

We maken een sprong in de tijd naar 1718. Vivaldi’s naam en composities zingen rond in heel Italië. Hij krijgt een prestigieuze plek aangeboden aan het hof van Prins Philip of Hesse-Darmstadt in Mantua en vertrekt richting het noorden van Italië. Geïnspireerd door het platteland en de mooie natuur van Lombardije begint hij vanaf 1721 te schrijven aan zijn Vier Seizoenen. Het werden vier vioolconcerto’s die allemaal één van de seizoenen uitbeelden: lente, zomer, herfst en winter. Elk jaargetijde bestaat vervolgens uit 3 delen: een snel, traag en weer een snel stuk.

Dat ‘uitbeelden van muziek’ maakte het stuk populair én revolutionair. De Vier Seizoenen is een goed voorbeeld van ‘programmamuziek’, muziek die gevisualiseerd is met een verhaal. Als luisteraar nemen de violen je mee naar van lome, warme avonden in de zomer tot ruige najaarsstormen in de herfst. Van tsjirpende vogels en blaffende honden tot  donderslagen en een knappend haardvuur. Een solo-viool in de opening van de Lente verbeeldt de vogels met een opzwepende toon, waardoor je de blijdschap van het voorjaar voelt. De winterkou komt tot uitdrukking door de korte, ijzige vioolstreken in het winterconcerto. Deze elementen maken het stuk toegankelijk en aantrekkelijk om naar te luisteren, waardoor het tot op de dag van vandaag geschikt is voor het grote publiek. Om hen beetje te helpen, schreef Vivaldi vier sonnetten bij ieder seizoen. In deze gedichten van veertien regels vind je zinnen als:

“De lente komt eraan.
De vogels vieren haar terugkomst met feestelijk gezang,
murmelende beekjes stromen
onder een zacht aaiend briesje.”

“Bevend van kou in de ijzige sneeuw,
bij de striemende vlagen van de stormachtige wind,
loop je, stampend met je voeten,
door de vorst te klapperen met je tanden.”

Zie je het voor je?

Van wereldfaam naar helemaal niks

In 1725 werd het stuk uitgegeven, niet in Venetië, maar in Amsterdam waar de boekdrukkunst al veel verder ontwikkeld was. Net als Vivaldi zelf eigenlijk. Met zijn visuele programmamuziek is Vivaldi zijn tijd – de hoogbarok – ver vooruit. Pas tijdens de Romantiek (een eeuw later) zou dit type composities pas echt mainstream worden. Met Vivaldi zelf liep het minder rooskleurig af. Genekt door financiële problemen en veranderende muzikale trends waren zijn hoogtijdagen voorbij. Uiteindelijk zou hij alleen aan zijn einde komen en begraven worden op een armenkerkhof – in groot contrast tot zijn eerdere muzikale successen.

Vivaldi’s muziek raakte eeuwen in de vergetelheid. De man die in een razendsnel tempop minstens 90 sonates, 478 concerto’s, 14 symfonieën en 94 opera’s schreef werd lange tijd in de muziekgeschiedenis overgeslagen. Tot begin vorige eeuw. In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog zet een Amerikaans echtpaar zijn werk weer op de kaart met een Vivaldi-festival in Sienna. Na de oorlog begint men zijn werk weer te publiceren. De Vier Seizoenen kreeg eindelijk weer de erkenning die het verdient en inmiddels is het niet meer weg te denken uit de klassieke muziekgeschiedenis… Spring is in the air!

Meer Vivaldi? Luister The Four Seasons via onze player of ga voor een authentieke LP!