100 jaar Astor Piazzolla

    Astor Piazzolla wordt met recht gezien als de grootmeester van de tango nuevo. De componist bracht de tango van het café naar concertpodia. Dit jaar vieren we zijn 100ste geboortedag en voor die gelegenheid duiken we in Piazzolla’s sleutelinstrument: de bandoneon.

    Geboorteplaats Duitsland

    De bandoneon is, anders dan je wellicht denkt, niet in Zuid-Amerika, maar in Duitsland ontwikkeld! Het instrument is genoemd naar zijn ontwerper Heinrich Band, een muziekhandelaar en -leraar uit de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. Rond 1840 experimenteert Band met verbeteringen aan de Konzertina, die ook tot de familie van de accordeons behoort. Zijn vernieuwde ontwerp met uitgebreide toonomvang noemt hij bandonion. Al gauw wordt dit een geliefd volksinstrument in heel Duitsland, maar in de loop van de 20e eeuw maakt het vaker plaats voor de accordeon, die makkelijker te bespelen is.

    Op reis naar Zuid-Amerika

    Ondertussen nemen Europese zeelui en immigranten de bandoneon mee naar Zuid-Amerika. Het instrument vindt een nieuw thuis in de havenkroegen van Buenos Aires en Montevideo. Daar wordt even voor 1900 de tango geboren, waarbij de bandoneon het meest kenmerkende instrument van het tango-orkest wordt; de orquesta típica.

    Noem ‘m geen accordeon!

    Anders dan bij de algemeen bekende ‘chromatische’ en ‘diatonische’ accordeons heeft de bandoneon aan de linkerkant geen akkoordknoppen of -toetsen. De knoppen van een bandoneon bedienen aparte noten en de speler maakt met knoppencombinaties zelf akkoorden. Je herkent een bandoneon aan een opvallend lange blaasbalg en de zo goed als vierkante zijden met afgevlakte hoeken. In tegenstelling tot de accordeon bestaat de blaasbalg van de bandoneon uit 3 delen. Dit maakt het voor de speler mogelijk om de dynamiek links en rechts apart aan te sturen. De bandoneon wordt bespeeld op de knie, al dan niet met een lapje leder ertussen tegen de wrijving of het wegschuiven.

    Piazzolla in het hier en nu

    Het mim, een muziekinstrumentenmuseum in hartje Brussel, maakte de podcast Happy Birthday Piazolla! Aan het woord is Gwen Cresens, die als geschoold accordeonist in de ban raakte van de tango en de bandoneon. Hij ontdekte de enorme veelzijdigheid van dit instrument en gaf het een verdiende plek in allerlei genres. Luister bijvoorbeeld naar zijn uitvoering van ‘Old Friend’ van Toots Thielemans.

    Wil je meer bandoneon muziek horen? Er staat een album vol concerto’s voor bandoneon van Gwen Cresens voor je klaar in de playlist!